Tranh cãi về cách viết “Quy Nhơn” hay “Qui Nhơn”, hay như vấn đề kì diệu hay kỳ diệu, đã kéo dài nhiều thập kỷ, không chỉ là vấn đề của riêng giới ngôn ngữ học mà còn gây ra những hệ lụy trong hành chính và đời sống. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích các quan điểm khác nhau và làm rõ vấn đề chính tả này.
Phân tích cơ bản về vấn đề chính tả i/y
Theo các chuyên gia ngôn ngữ học, chuẩn chính tả tiếng Việt quy định rằng khi “u” là âm đệm và “y” là âm chính, chúng ta cần sử dụng “y” dài. Điều này áp dụng cho các từ như thúy, quý, hủy, quỷ, tủy, quy, nguy. Do đó, “Quy Nhơn” mới là cách viết đúng chính tả. Nếu viết “Qui”, cách đọc sẽ thay đổi thành “cui”, không còn là âm “quy” như trong tên thành phố. Sự phân biệt giữa “i” và “y” phụ thuộc vào vai trò của chúng trong âm tiết, là âm chính hay âm cuối.
Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều văn bản, thậm chí cả sách giáo khoa, vẫn sử dụng các cách viết chưa chuẩn như “qui tắc” thay vì “quy tắc”, hay “quí 3” thay vì “quý 3”. Mặc dù vậy, những cách viết này vẫn được chấp nhận rộng rãi.
Nhiều người có tên khai sinh được ghi là “Quí”, nhưng cách đọc vẫn là “Quý”. Trong trường hợp tên riêng, việc thay đổi có thể khó khăn. Tuy nhiên, đối với “Quy Nhơn”, PGS.TS Phạm Văn Tình cho rằng không có lý do gì để không thể bỏ cách viết sai chính tả cũ và quay về với cách viết đúng.
Ông Nguyễn Đăng Quang, nguyên giám đốc NXB Giáo Dục, cũng đồng tình rằng “Quy Nhơn” là cách viết chuẩn. Ông cho biết NXB Giáo Dục từng áp dụng quy định của Bộ Giáo dục, theo đó chỉ sử dụng “y” dài trong các trường hợp: y đứng một mình, y đứng đầu từ và y trong vần “uy”. Ngay cả khi cố gắng chuyển đổi sang “i” ngắn ở một số trường hợp, NXB này vẫn giữ nguyên “y” dài trong “quy”.
GS.TS Nguyễn Văn Hiệp, Viện trưởng Viện Ngôn ngữ, cũng khẳng định “Quy Nhơn” là cách viết đúng theo chuẩn chính tả, nhưng ông cũng nhấn mạnh rằng tên riêng thì “phải tôn trọng”.
Trái ngược lại, một số chuyên gia ngôn ngữ khác lại cho rằng âm “uy” đi cùng với phụ âm “q” có thể viết bằng cả “y” dài lẫn “i” ngắn. Sự không nhất quán này đã dẫn đến nhiều hệ lụy thực tế.
Vấn đề không chỉ dừng lại ở ngôn ngữ học
PGS.TS Hoàng Dũng từ Trường đại học Sư phạm TP.HCM là một trong những người theo quan điểm có thể chấp nhận cả hai cách viết “Quy” và “Qui”. Ông cho rằng việc chính quyền tỉnh Bình Định đề nghị điều chỉnh tên TP “Qui Nhơn” thành “Quy Nhơn” không chỉ là vấn đề ngôn ngữ mà còn liên quan đến hành chính.
Ông Hoàng Dũng chỉ ra sự thiếu nhất quán trong các văn bản hành chính cấp quốc gia. Quyết định số 124/2004 của Thủ tướng Chính phủ ghi nhận đơn vị hành chính là “Qui Nhơn”, trong khi các văn bản trước đó lại là “Quy Nhơn”. Tình trạng này không chỉ xảy ra với Quy Nhơn mà còn với nhiều địa danh khác, ví dụ như tỉnh Tuyên Quang có xã “Đồng Quý” và xã “Quí Quân”, hoặc tỉnh Thanh Hóa có các xã “Cẩm Quý”, “Hoằng Quỳ”, “Hoằng Quý”, “Hóa Quỳ”, “Xuân Quỳ” nhưng lại có xã “Quí Lộc”. Tương tự, huyện đảo “Phú Quí” (Bình Thuận) lại được ghi nhận là “Phú Quý” trên các văn bản hành chính của tỉnh và cổng thông tin của huyện.
PGS.TS Hoàng Dũng kết luận rằng nhiều người soạn thảo văn bản cấp quốc gia và cả công chúng đều không ý thức rõ về quy tắc chính tả liên quan đến “y/i”. Do đó, cần có một quy định chính thức ở cấp quốc gia về chính tả trong văn bản hành chính để tránh những tranh cãi tương tự như trường hợp Quy/Qui Nhơn.
Bác sĩ hay bác sỹ, tỉ lệ hay tỷ lệ?
Bộ GD-ĐT mới đây đã ban hành quy định về chính tả trong chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông mới. Theo GS Nguyễn Minh Thuyết, tổng chủ biên chương trình này, quy định mới này quay trở lại với các quy định đã có trong Quyết định số 240/QĐ ngày 5-3-1984 của Bộ Giáo dục.
Quyết định số 240 quy định về việc sử dụng chữ “i” hay “y” sau các phụ âm h, k, l, m, s, t trong các âm tiết không có phụ âm cuối. Theo đó, tất cả đều viết “i” ngắn, trừ các trường hợp: “y” đứng một mình, “y” đứng đầu từ và “y” trong vần “uy”.
Ví dụ minh họa: cần viết là “bác sĩ”, không phải “bác sỹ”; viết “tỉ lệ”, không phải “tỷ lệ”; và tương tự với vấn đề quản lý hay quản lí. Và như đã phân tích, “Quy Nhơn” mới là cách viết đúng chính tả.
Đọc tiếpVề trang Chủ đề
