Tác động đa diện của virus corona chủng mới đến kinh tế và địa chính trị thế giới

Dịch viêm đường hô hấp cấp do virus corona chủng mới (COVID-19) gây ra ở Trung Quốc đã và đang để lại tác động đa diện về mặt địa chính trị và kinh tế, không chỉ với riêng quốc gia đông dân này, mà còn với cả thế giới.

Trong, ngoài đều rối ren

Dịch COVID-19 bùng phát vào thời điểm đà tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc đang chậm lại, nợ công tăng lên, cùng với đó là nhu cầu nội địa suy giảm và cuộc chiến thương mại với Mỹ vẫn tiếp diễn. Tỷ lệ tăng trưởng GDP 6,1% trong năm 2019 gần chạm mức thấp nhất trong ngưỡng mục tiêu mà Bắc Kinh đặt ra, thấp hơn nhiều so với con số 6,6% của năm 2018. Ngày 15/1, Trung Quốc và Mỹ đã ký kết thỏa thuận thương mại giai đoạn 1, mở đầu cho việc kết thúc chiến tranh thương mại Mỹ-Trung. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau đó, dịch COVID-19 đã bắt đầu trở nên nghiêm trọng.

Vũ Hán- một trong những trung tâm vận tải và công nghiệp của Trung Quốc.

Vũ Hán – thủ phủ của tỉnh Hồ Bắc, là một trung tâm của ngành công nghiệp Trung Quốc. Trong khi nền kinh tế nước này đang phát triển chững lại, thành phố Vũ Hán vẫn đạt tốc độ tăng trưởng 7,8% trong năm 2019. Triển vọng của Vũ Hán trong năm 2020 cũng rất tươi sáng. Theo chính quyền tỉnh Hồ Bắc, có tới hơn 300 trong tổng số 500 tập đoàn hàng đầu thế giới đã có mặt ở Vũ Hán, và số lượng công ty công nghệ cao mới thành lập đạt mức kỷ lục là 900.

Hiệu ứng domino kinh tế

Nếu Bắc Kinh có thể sớm ngăn chặn COVID-19, thiệt hại đối với nền kinh tế Trung Quốc và nền kinh tế toàn cầu có thể sẽ không quá lớn. Chẳng hạn, khi dịch SARS xảy ra vào năm 2003, tỷ lệ tăng trưởng doanh số bán lẻ của Trung Quốc “chạm đáy” với 4,3%, nhưng sau đó đã nhanh chóng tăng trở lại và đạt mức tăng trưởng 9,7% vào quý III. Tương tự, vận tải hành khách trong tháng 5 và 6/2003 giảm ở mức tương ứng là 42% và 22% trước khi tăng trở lại vào tháng 9 cùng năm.

Tuy nhiên, dịch viêm đường hô hấp cấp lần này có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng tới nền kinh tế Trung Quốc và từ đó, tác động tới nền kinh tế toàn cầu. Theo chuyên gia chiến lược toàn cầu Andrew Milligan thuộc Công ty Aberdeen Standard Investments, ngay cả khi chính quyền Trung Quốc có thể dập tắt được dịch bệnh này, Bắc Kinh vẫn sẽ vấp phải một cú sốc kinh tế ngắn hạn.

Các nhân viên phun thuốc khử trùng ở Hồ Bắc, Trung Quốc. (Getty Images)

Dù vẫn còn quá sớm để đánh giá triển vọng của thị trường toàn cầu, song quan điểm chung của nhiều chuyên gia tài chính là những nhà đầu tư ngắn hạn có thể chịu tác động tiêu cực của những ảnh hưởng chính trị và kinh tế từ COVID-19.

Cơ quan Tình báo Kinh tế (EIU) ước tính, sự bùng phát dịch bệnh do COVID-19 gây ra có thể làm giảm từ 0,5 đến 1 điểm phần trăm tăng trưởng GDP thực tế của Trung Quốc trong năm 2020. Nạn nhân đầu tiên của COVID-19 là những hãng hàng không và công ty lữ hành, do vậy, ngành du lịch và vận tải sẽ bị thiệt hại nặng nề. Tuy nhiên, một số lĩnh vực khác như dược phẩm, thương mại điện tử và ô tô có thể sẽ hưởng lợi.

Bên cạnh đó, EIU dự báo tốc độ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc trong năm 2020 là 5,9% và nếu dịch viêm đường hô hấp cấp đạt tới mức nguy hiểm như SARS, tăng trưởng GDP của quốc gia đông dân này có thể sẽ giảm xuống còn 4,9%.

Cần phải lưu ý rằng, GDP năm 2003 của Trung Quốc chỉ là 1.600 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với con số 14.300 tỷ USD của năm 2019. Năm 2003, Trung Quốc mới chỉ là nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới còn giờ đây, quốc gia này đã trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 với vai trò không thể thiếu trên thị trường toàn cầu.

Với Việt Nam- 2 kịch bản về tăng trưởng kinh tế năm 2020 từ tác động của Covid-19

Tại phiên họp thường trực Chính phủ ngày 12/2, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (PMI) đã báo cáo “Đánh giá ảnh hưởng của dịch bệnh corona đối với phát triển kinh tế – xã hội Việt Nam.”

Theo đó chỉ tiêu tăng trưởng GDP 6,8% trong năm 2020 là thách thức rất lớn trong bối cảnh ảnh hưởng hạn hán, xâm nhập mặn, dịch bệnh kép từ Covid-19 và dịch bênh khác trên gia súc, gia cầm (H5N1, H5N6).

(Ảnh minh họa)

Báo cáo này chỉ ra tình hình dịch viêm phổi cấp Covid-19 diễn ra rất nhanh, nghiêm trọng, khó lường và chưa dự báo được đỉnh dịch cũng như thời điểm kết thúc, quy mô và phạm vi tác động. Dịch bệnh sẽ ảnh hưởng toàn diện đến tất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội của đất nước. Bên cạnh đó, tâm lý người dân trong xã hội cũng sẽ bị tác động mà đặc biệt là lực lượng lao động. Điều này sẽ gây ra tình trạng thiếu hụt lao động tức thời, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và lưu chuyển thương mại khiến sản xuất kinh doanh bị đình trệ.

Hai kịch bản về tăng trưởng kinh tế

Tại Nghị quyết số 01/NQ-CP, Chính phủ đã đề ra chỉ tiêu tăng trưởng GDP năm 2020 là 6,8%. Tuy nhiên, trên cơ sở dự kiến những tác động trực tiếp và gián tiếp của dịch Covid-19 tới các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đưa ra hai kịch bản: dịch Covid-19 khống chế kịp thời trong quý 1, ước tính GDP năm 2020 tăng 6,25% so với năm trước (giảm 0,55 điểm % so với chỉ tiêu); dịch Covid-19 được khống chế trong quý 2, ước tính GDP năm 2020 tăng 5,96% (thấp hơn 0,84 điểm %).

Để năm 2020 đạt mức tăng trưởng GDP 6,8% theo Nghị quyết 01 trong bối cảnh dịch Covid-19 được kiểm soát và khống chế ngay trong quý 1 và 2, báo cáo này cho rằng quý 3 và 4, kinh tế Việt Nam phải đạt được mức tăng trưởng vượt trội. Cụ thể, quý 1 tăng 4,52% (thấp hơn 2,0 điểm %), quý 2 tăng 6,66% (cao hơn 0,01 điểm %), quý 3 tăng 7,67% (cao hơn 0,56 điểm %) và quý 4 tăng 7,5% (cao hơn 0,69 điểm % so với mục tiêu).

Muốn làm được điều này, yêu cầu đặt ra là dịch tả lợn Châu phi phải được khống chế hoàn toàn, tái đàn thành công, sản lượng thịt lợn tăng cao khoảng 10%-14% (ở quý 3 và 4). Bên cạnh đó, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo phải nỗ lực đảm bảo mức tăng 13,17% tại quý 3 (cao hơn khoảng 2 điểm %) đồng thời quý 4 tăng 11,76% (cao hơn 0,73 điểm %).

Kịch bản “xấu nhất”: CPI bình quân tăng 4,86%.

(Ảnh minh họa)

Về tác động của dịch Covid-19 đến chỉ số giá tiêu dùng, hai kịch bản được báo cáo chỉ ra: Trường hợp dịch Covid-19 kết thúc ở quý 1, giá các mặt hàng thực phẩm có nguy cơ tăng cao hơn ở quý 2. Song, nếu dịch Covid-19 kết thúc ở quý 2, giá các mặt hàng lương thực, thực phẩm tươi sống, giá các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu trong gia đình tăng cùng với giá xăng, dầu có xu hướng tăng trở lại khi hết dịch.

Do đó, kịch bản thứ nhất với việc giá lương thực, thực phẩm, đồ uống, may mặc chỉ tăng cao vào các dịp lễ Tết do nhu cầu tăng cộng thêm những ảnh hưởng của dịch Covid-19 (kết thúc ở quý 1), dự báo CPI bình quân năm 2020 so năm 2019 tăng 3,96%.

Với kịch bản 2, giá thực phẩm sẽ tăng khoảng 2% do nhu cầu tăng và ảnh hưởng của dịch cúm gia cầm H5N1 tái phát. Thêm vào đó, giá nguyên nhiên vật liệu đầu vào một số ngành sản xuất sẽ tăng, như giá xăng dầu điều chỉnh tăng 5%, giá gas tăng 10% ước tính tác động vào CPI khoảng 0,12%. Cộng với yếu tố thiên tai và thời tiết bất lợi như hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước cho thủy điện có thể xảy ra…, dự báo CPI bình quân năm 2020 so năm 2019 tăng 4,86%.

Cũng theo báo cáo, dịch Covid-19 khiến giá thiết bị y tế dùng cho công tác phòng chống lây nhiễm dịch (khẩu trang, dung dịch sát khuẩn, chất tẩy rửa..) và giá thuốc y tế tăng do nhu cầu tăng đột biến trong khi nguồn cung ngắn hạn chưa đáp ứng đủ, giá điện sinh hoạt tăng do nhu cầu tiêu dùng cao lên.

Với những kịch bản nêu ra, báo cáo kiến nghị: “Việt Nam có quan hệ kinh tế quy mô lớn và giao lưu nhiều mặt với Trung Quốc, trong bối cảnh khó khăn của dịch bệnh, cần ưu tiên các giải pháp về phòng chống dịch bệnh đồng thời cần thực hiện các giải pháp duy trì, ổn định sản xuất để tránh bị tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế.”

Chính phủ không thay đổi mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội năm 2020

Để đạt được mục tiêu mà Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đề ra là không thay đổi mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội năm 2020, trong bối cảnh chịu thêm các ảnh hưởng từ hạn hán, xâm nhập mặn, dịch bệnh khác trên gia súc và gia cầm, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đề xuất “không thay đổi mục tiêu, bình tĩnh, không chủ quan, chủ động sớm dự liệu giải pháp.”

Cụ thể, các cơ quan chức năng và địa phương bảo đảm thực hiện nghiêm, đồng bộ, toàn diện các giải pháp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu, bảo đảm hiệu quả của từng giải pháp cũng như hiệu quả cộng hưởng của các nhóm giải pháp trong phòng, chống và kiểm soát dịch bệnh.

Trong điều hành, các cấp cần triển khai tốc độ xử lý, thực hiện các giải pháp phải quyết liệt, hiệu quả, nhanh hơn tốc độ lây lan cũng như ảnh hưởng của dịch bệnh tới các lĩnh vực kinh tế – xã hội của đất nước.

Điểm nhấn trong báo cáo là việc yêu cầu việc rút ngắn tối đa thời gian thực hiện các quy định, tạo mọi điều kiện để ổn định tâm lý, phòng, chống và kiểm soát dịch hiệu quả, kịp thời hỗ trợ khắc phục thiệt hại do dịch bệnh gây ra trong thời gian xảy ra dịch bệnh, duy trì sản xuất và tiêu dùng, khôi phục sản xuất và thúc đẩy tăng trưởng sau khi dịch bệnh kết thúc;

“Hạn chế tối đa ảnh hưởng kép, sự cộng hưởng từ dịch bệnh do virus Corona và những khó khăn nội tại của nền kinh tế, tác động của thiên nhiên,” báo cáo đề xuất.

Đỗ Hùng (Tổng hợp)