Tuyên Quang, vùng đất giàu truyền thống văn hóa và lịch sử, nổi bật với những di tích tâm linh mang đậm dấu ấn tín ngưỡng dân gian. Trong đó, hệ thống đền Hạ, đền Thượng và đền Ỷ La là những minh chứng sống động cho nét đẹp văn hóa Tín ngưỡng Thờ Mẫu, thu hút đông đảo du khách thập phương và người dân địa phương. Lễ hội rước Mẫu tại ba ngôi đền này, được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2018, không chỉ là dịp để thể hiện lòng thành kính mà còn là cơ hội để Tuyên Quang quảng bá tiềm năng du lịch tâm linh của mình.
Nguồn gốc và Ý nghĩa của Lễ hội Rước Mẫu
Lễ hội Rước Mẫu tại Tuyên Quang gắn liền với huyền thoại về các Thánh Mẫu, những nàng công chúa con vua du ngoạn sông Lô và hóa về trời. Theo truyền thuyết, nhân dân đã lập đền Tam Kỳ (nay là đền Hạ) để thờ người chị, đền Thượng để thờ người em. Sau đó, đền Ỷ La được dựng lên do sự thay đổi trong vị trí thờ phụng. Hằng năm, hai lần vào trung tuần tháng Hai và tháng Bảy âm lịch, bài vị của Mẫu từ đền Thượng và đền Ỷ La được rước về đền Hạ. Nghi lễ này mang ý nghĩa biểu tượng cho sự gặp gỡ, đoàn tụ của hai chị em Ngọc Lân và Phương Dung công chúa, thể hiện tình cảm gia đình và sự gắn kết cộng đồng.
Nhiều du khách như bà Nguyễn Thị Biên đến từ Hà Nội, hay bà Kiều Bích Vân từ Hải Phòng, đều chia sẻ cảm xúc xúc động và vui vẻ khi tham dự lễ hội. Họ bày tỏ sự ngưỡng mộ trước nét đặc sắc và truyền thống văn hóa dân tộc được gìn giữ qua lễ hội. Các đền Mẫu tại Tuyên Quang, bao gồm Đền Mẫu Tam Cờ, Đền Mẫu Dùm và Đền Mẫu Ỷ La, đều có mối liên hệ mật thiết với tín ngưỡng thờ Mẫu tại địa phương.
Tầm quan trọng của Tín ngưỡng Thờ Mẫu tại Tuyên Quang
Tuyên Quang được xem là trung tâm quan trọng của tín ngưỡng thờ Mẫu tại Việt Nam, đặc biệt là Mẫu Thoải – Mẹ Nước. Toàn thành phố hiện có 14 ngôi đền, trong đó có đến 12 ngôi đền thờ Mẫu. Sự hiện diện dày đặc của các đền thờ Mẫu đã tạo nên một không gian văn hóa tâm linh phong phú, với các điểm đến như Đền Cây Xanh Tuyên Quang, thu hút du khách tìm đến để cầu nguyện và khám phá. Sự linh thiêng và bề dày lịch sử của các đền Mẫu tại Tuyên Quang là những yếu tố then chốt, tạo điều kiện thuận lợi để tỉnh này phát triển mạnh mẽ loại hình du lịch tâm linh, thu hút ngày càng nhiều du khách trong và ngoài nước. Theo dữ liệu tổng hợp từ Hiệp Hội Doanh Nghiệp Tuyên Quang, tiềm năng phát triển du lịch tâm linh tại đây là rất lớn, góp phần vào sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Lễ hội Rước Mẫu: Một Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia
Ông Nguyễn Xuân Nho, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Tuyên Quang, nhấn mạnh rằng lễ hội rước Mẫu tại đền Hạ, đền Thượng, đền Ỷ La không chỉ là di sản của riêng thành phố mà còn là ngày hội chung của nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang. Truyền thống này đã được bảo tồn và phát triển liên tục qua nhiều thế hệ. Lễ hội là dịp để nhân dân bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với công đức của Thánh Mẫu, cầu mong cuộc sống ấm no, hạnh phúc, mùa màng bội thu và sự thịnh vượng cho quê hương.
Lễ hội Đền Hạ, Đền Thượng, Đền Ỷ La năm 2023, diễn ra từ ngày 2 đến ngày 7 tháng 3 (tức 11 đến 16 tháng 2 âm lịch), đã mang đến nhiều hoạt động đặc sắc gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ. Điểm nhấn là nghi lễ rước kiệu từ đền Thượng, đền Ỷ La về đền Hạ, cùng với lễ rước nước và thả hoa đăng, tạo nên không khí trang nghiêm và linh thiêng.
| Lãnh đạo thành phố Tuyên Quang đánh trống khai hội đền Hạ, đền Thượng, đền Ỷ La. |
Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, phần hội còn sôi động với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, liên hoan trình diễn thực hành nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ và các trò chơi dân gian, tạo nên một không gian văn hóa đa dạng, hấp dẫn du khách.
Phát triển Du lịch Tâm linh và Mục tiêu Tương lai
Lễ hội Rước Mẫu đóng vai trò quan trọng trong việc giới thiệu, quảng bá và tôn vinh các giá trị văn hóa độc đáo của thành phố Tuyên Quang. Đây là cơ hội để Tuyên Quang thu hút du khách trong và ngoài nước, góp phần thúc đẩy sự phát triển chung của ngành du lịch tỉnh nhà. Tỉnh Tuyên Quang đặt mục tiêu đến năm 2025, đón hơn 2,6 triệu lượt khách du lịch, với tổng thu từ du lịch đạt trên 4.000 tỷ đồng. Ngành du lịch kỳ vọng sẽ đóng góp khoảng 5% vào GRDP của tỉnh và tạo việc làm cho khoảng 20.000 lao động, qua đó nâng cao đời sống người dân và khẳng định vị thế của Tuyên Quang trên bản đồ du lịch Việt Nam.
| Hoạt động văn nghệ tại Lễ hội. |
Với những giá trị văn hóa lịch sử sâu sắc và tiềm năng phát triển du lịch tâm linh, Tuyên Quang đang từng bước khẳng định mình là một điểm đến hấp dẫn, nơi du khách có thể tìm về cội nguồn, khám phá những nét đẹp văn hóa độc đáo và trải nghiệm những giây phút thanh tịnh, ý nghĩa. Lễ hội Đền Hạ, Đền Thượng, Đền Ỷ La chính là một điểm nhấn quan trọng, góp phần làm nên bản sắc riêng cho du lịch Tuyên Quang.
