‘Đường lưỡi bò’ và sự nguy hiểm của vũ khí tuyên truyền Trung Quốc

Bốn giây xuất hiện của “đường lưỡi bò” trong bộ phim hoạt hình dài hơn tiếng rưỡi có thể không dài, nhưng đó lại là cách thức tuyên truyền rất tinh vi của Trung Quốc.

Hình ảnh “đường lưỡi bò” trong bộ phim Abominable. Ảnh: Twitter.

Dư luận đang dậy sóng về chuyện bộ phim hoạt hình Abominable (tên phát hành tại Việt Nam: Everest: Người tuyết bé nhỏ) bị dừng chiếu sau khi khán giả phát hiện cảnh phim có hình ảnh “đường lưỡi bò” mà Trung Quốc tự ý vẽ ra trên Biển Đông.

“Đường lưỡi bò” hay “đường chín đoạn” là khái niệm mà Bắc Kinh dựa vào để tuyên bố quyền lịch sử đối với gần như toàn bộ Biển Đông. Tuy nhiên, yêu sách này hoàn toàn trái với luật quốc tế và trên thực tế, Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) năm 2016 đã ra phán quyết khẳng định tuyên bố của Trung Quốc không có cơ sở pháp lý.

Vụ việc một lần nữa cho thấy sự nguy hiểm của chính sách tuyên truyền mà Bắc Kinh đang thực hiện về một thứ mà thậm chí ngay cả bản thân họ cũng mơ hồ về nguồn gốc.

Ăn sâu vào suy nghĩ

Đá Subi, một thực thể thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Ảnh: New York Times.

“Nhận thức, chứ không phải bất cứ điều gì khác, là thứ nguy hiểm nhất trên Biển Đông”, giáo sư Zheng Wang, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hòa bình và Xung đột thuộc Đại học Seton Hall (Mỹ), một chuyên gia về Trung Quốc, viết cho The Diplomat năm 2014.

Trong bài viết về việc “đường lưỡi bò” đã ăn sâu vào suy nghĩ của người Trung Quốc như thế nào, ông Wang cho biết từ những năm 1940, các thế hệ người Trung Quốc đã được các sách giáo khoa địa lý tuyên truyền rằng “cực nam đất nước là Zengmu Ansha”.

Zengmu Ansha là cách Trung Quốc gọi bãi ngầm James (James Shoal) ở phía nam Biển Đông, rất gần bờ biển Malaysia. Từ bài học này, những đứa trẻ Trung Quốc bắt đầu hình thành nhận thức về cái gọi là “đường chín đoạn”. Một bài tập phổ biến với chúng là tính khoảng cách từ cực bắc đến cực nam Trung Quốc qua bản đồ và kết quả là 5.500 km, theo giáo sư Wang.

“Trong nhiều tranh chấp lãnh thổ, bản đồ đã được các bên yêu sách sử dụng như một công cụ quan trọng để biện minh cho việc bảo vệ hoặc giành lại các vùng lãnh thổ đang tranh chấp”, ông Wang nói. “Bản đồ cũng được sử dụng trong hệ thống giáo dục để hình thành quan niệm của thế hệ trẻ về biên giới và chủ quyền quốc gia”.

Tận dụng mọi cơ hội lồng ghép thông điệp

Du khách Trung Quốc mặc áo in hình “đường lưỡi bò” ở sân bay Cam Ranh. Ảnh: Twitter.

Trung Quốc từ lâu đã ý thức được điều đó. Họ tận dụng mọi cơ hội để tuyên truyền về “đường lưỡi bò”, từ sách giáo khoa cho đến các tạp chí khoa học, dù là trong những lĩnh vực có vẻ không liên quan như môi trường, cả trong nước lẫn trên thế giới.

Tháng 5/2018, một đoàn du khách Trung Quốc bị phát hiện mặc áo thun in hình “đường lưỡi bò” ngay tại sân bay Cam Ranh, Khánh Hòa. Sau đó, cơ quan chức năng địa phương đã yêu cầu những người này cởi bỏ và tịch thu số áo trên.

Tháng 9 cùng năm, bộ sách Wow! – Những bí mật kỳ diệu dành cho học sinh của tác giả Trung Quốc, dành cho học sinh từ 6 đến 16 tuổi, bị phát hiện có hình ảnh minh họa “đường lưỡi bò”. Vụ việc khiến nhà xuất bản cấp phép phải yêu cầu đơn vị phát hành thu hồi sách và chỉnh sửa nội dung.

Đáng lưu ý, từ năm 2012, Trung Quốc đã phát hành mẫu hộ chiếu mới gắn chip điện tử với các trang bên trong có in hình “đường lưỡi bò”. Thế nhưng, Bắc Kinh không chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền đối với người dân nước này. Họ đã tiến xa hơn.

“Xảo quyệt và tinh vi”

Hình ảnh bản đồ “đường lưỡi bò” trong chương trình của ESPN gây phẫn nộ. Ảnh chụp màn hình.

Mới đây, kênh truyền hình thể thao ESPN đã hứng chịu chỉ trích khi để hình ảnh “đường lưỡi bò” xuất hiện trong khi đưa tin. Trong chương trình phát sóng hôm 9/10, nói về tranh cãi giữa Liên đoàn Bóng rổ Quốc gia Mỹ (NBA) và Trung Quốc, nhà đài đã sử dụng một tấm bản đồ Trung Quốc với phần “lưỡi bò” 10 đoạn trên Biển Đông.

Một chương trình phát sóng hồi đầu tuần của ESPN cũng sử dụng bản đồ Trung Quốc nhưng không có “đường lưỡi bò” này, theo Reuters.

Việc sử dụng bản đồ “đường lưỡi bò” diễn ra sau khi có thông tin rằng Chuck Salituro, Giám đốc tin tức cấp cao của ESPN, đã “yêu cầu mọi cuộc thảo luận về câu chuyện Daryl Morey đều phải tránh đề cập các vấn đề chính trị liên quan đến Trung Quốc và Hong Kong, và thay vào đó, hãy tập trung vào các vấn đề liên quan đến bóng rổ”.

Daryl Morey, quản lý đội Houston Rockets thuộc NBA, trước đó đã viết trên Twitter với nội dung ủng hộ người biểu tình ở Hong Kong, gây ra phản ứng giận dữ từ Trung Quốc đại lục. Một buổi gặp fan đã bị hủy bỏ, trong khi các đối tác Trung Quốc chấm dứt quan hệ với NBA.

Không rõ ESPN vô tình hay cố ý sử dụng bản đồ “đường lưỡi bò”, nhưng sự việc đã khiến nhiều người nghi ngờ về động cơ của nhà đài, cũng như của công ty mẹ – Disney.

Disney có hàng loạt cơ sở kinh doanh tại Trung Quốc và trên tất cả, đất nước đông dân nhất thế giới là thị trường tối quan trọng cho các bộ phim của Disney. Do đó, một số người cho rằng Disney và ESPN đã “cúi đầu” trước Bắc Kinh.

“ESPN đã mở đầu chương trình SportsCenter 7h sáng của họ hôm nay bằng cách trưng lên một đồ họa về Trung Quốc, trong đó có đường 9 đoạn phi pháp ở Biển Đông. Chúng ta có thể cúi đầu thấp hơn được nữa sao?”, một người dùng Twitter tại Mỹ nêu ý kiến.

“ESPN đã làm hết mình để giúp Trung Quốc tuyên truyền. ‘Đường 9 đoạn’ là nỗ lực phi pháp của Trung Quốc để chiếm gần như toàn bộ Biển Đông, vi phạm trắng trợn luật quốc tế”, một người khác viết.

Những quan điểm này làm nổi bật một nhận định: Bắc Kinh muốn các công ty nước ngoài không chỉ thúc đẩy lợi ích kinh tế mà còn cả lợi ích chính trị của Trung Quốc, bao gồm vấn đề lãnh thổ. Tác giả Isaac Stone Fish giải thích về nhận định này trong bài viết đăng trên Washington Post có tựa đề Làm thế nào Trung Quốc biến các công ty Mỹ thành con vẹt tuyên truyền của họ.

“Bằng những cách tinh vi và xảo quyệt, Bắc Kinh thuyết phục, vỗ về cũng như ép buộc các công ty Mỹ thúc đẩy các giá trị của đảng cầm quyền Trung Quốc, ‘nói như vẹt’ các quan điểm của đảng, và đưa việc tự kiểm duyệt về Trung Quốc vào văn hóa công ty”, tác giả viết.

“Khi họ thành công, chẳng hạn như với ESPN, công ty này đã thúc đẩy việc tuyên truyền của Trung Quốc”.

Chính phủ Trung Quốc năm ngoái từng buộc thương hiệu thời trang Gap của Mỹ phải xin lỗi vì in sai bản đồ Trung Quốc lên áo. Coach, Givenchy và Versace cũng đã phải đưa ra những lời xin lỗi tương tự.

Đối phó thế nào?

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Thị Thu Hằng. Ảnh: Tiến Tuấn.

Tại buổi họp báo thường kỳ ngày 3/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Thị Thu Hằng trả lời câu hỏi về thông tin Trung Quốc công chiếu bộ phim “Nam Hải Nam Hải”, trong đó có nội dung sai sự thật về chủ quyền của Việt Nam đối với Biển Đông.

“Như đã nhiều lần khẳng định, Việt Nam có đầy đủ bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý để khẳng định chủ quyền của mình đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam, phù hợp với luật pháp quốc tế”, bà Lê Thị Thu Hằng nói.

“Việc Trung Quốc tuyên truyền, giáo dục bằng những thông tin trái với lịch sử và luật pháp quốc tế không có lợi cho quan hệ hai nước”, bà Hằng tuyên bố.

Trao đổi bên lề Quốc hội mới đây, Thiếu tướng Nguyễn Minh Đức (Ủy ban Quốc phòng An ninh) đã đề nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Thông tin và Truyền thông, các cơ quan chức năng, tổng rà soát các đơn vị quản lý, sản xuất, nhập khẩu ấn bản phẩm, kể cả kiểm tra trong thư viện, kho… xem còn ấn phẩm nào có “đường lưỡi bò” thì xử lý kịp thời.

Thiếu tướng Đức cũng phê phán thái độ vô trách nhiệm của những người kiểm duyệt khi để lọt các sản phẩm này vào Việt Nam; thậm chí khi bị phát hiện, có người trong hội đồng kiểm duyệt còn nói “đây chỉ là tiểu tiết”. Ông nhấn mạnh, tất cả các sản phẩm có bản đồ đường lưỡi bò trường hợp cần vẫn phải tiêu huỷ!

Cùng quan điểm này, Thiếu tướng Nguyễn Thanh Hồng, Uỷ viên thường trực Uỷ ban Quốc phòng an ninh, kiên quyết cho rằng: “Những gì vi phạm chủ quyền quốc gia là không thể chấp nhận được”.

Sự bức xúc của các đại biểu Quốc hội, cũng như người dân trong những ngày qua hoàn toàn có thể lý giải được. Trong vòng hơn nửa tháng, liên tục các ấn phẩm văn hóa, giáo dục bị phát hiện có in “đường lưỡi bò”.

Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Cường – Uỷ viên Uỷ ban Tài chính ngân sách nhấn mạnh: “Những hàng hóa vi phạm về chính trị, chủ quyền lãnh thổ của chúng ta, cần cương quyết thu hồi hoặc huỷ bỏ. Chúng ta cần đưa ra biện pháp cứng rắn trong xử lý với những trường hợp như vậy thì mới ngăn được kẻ xấu lợi dụng quan hệ thương mại, ngoại giao văn hóa… lồng yếu tố xuyên tạc về chủ quyền, lãnh thổ đất nước”.

Chế tài là không thể thiếu. Đã đến lúc, cần có thêm các hướng dẫn, bổ sung các quy định pháp lý để ngăn chặn tái diễn các hành vi vi phạm chủ quyền quốc gia như trên. Ngành hải quan, đăng kiểm, quản lý xuất nhập khẩu, giáo dục… cần tăng cường biện pháp nghiệp vụ để sàng lọc những hành vi vi phạm tinh vi này. Còn với mỗi công dân, Đảng viên cũng cần nâng cao tinh thần cảnh giác, sự vững vàng trong tư tưởng, lập trường… để không lơ là trong cuộc chiến “không tiếng súng” để bảo vệ sự toàn vẹn của lãnh thổ, quốc gia mà cha ông ta đã bao năm gìn giữ.

Khuyến cáo doanh nghiệp nhập khẩu cảnh giác với hàng hóa có hình “đường lưỡi bò”

Chiếc Volkswagen Touareg có bản đồ đường lưỡi bò trưng bày tại Vietnam Motor Show. Ảnh: Lương Dũng

Theo Bộ Công Thương, thời gian vừa qua, một số doanh nghiệp đã nhập khẩu hoặc tạm nhập vào Việt Nam một số loại hàng hóa có hình ảnh hoặc mang nội dung bản đồ “đường lưỡi bò”.

Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật, bị nghiêm cấm theo quy định của pháp luật hiện hành do xuyên tạc sự thật lịch sử, thể hiện không đúng hoặc gây nhầm lẫn về chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia. Các doanh nghiệp vi phạm hiện đang bị các cơ quan quản lý Nhà nước xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Để đảm bảo không xảy ra các trường hợp tương tự, tránh thiệt hại cho doanh nghiệp nhập khẩu, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) khuyến cáo các doanh nghiệp:

Rà soát các hợp đồng, văn bản pháp lý giao kết với đối tác bán hàng nước ngoài để đảm bảo hàng hóa nhập khẩu không gắn, cài đặt, sử dụng các thiết bị, tài liệu, hình ảnh vi phạm chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia của Việt Nam.

Kiểm soát chặt chẽ toàn bộ hàng hóa trước khi nhập khẩu, tạm nhập vào lãnh thổ Việt Nam, đảm bảo không gắn, cài đặt, sử dụng các thiết bị, tài liệu, hình ảnh vi phạm chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia của Việt Nam.

Đối với các mặt hàng có nguy cơ cao (ấn phẩm, bản đồ, địa cầu, thiết bị hiển thị, thiết bị sử dụng phần mềm, …), doanh nghiệp cần đề nghị người bán có văn bản cam kết không gắn, cài đặt, sử dụng các thiết bị, tài liệu, hình ảnh vi phạm chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia của Việt Nam.

Khi phát hiện hàng hóa vi phạm hoặc nghi ngờ vi phạm chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia của Việt Nam, doanh nghiệp cần thông báo ngay cho cơ quan chức năng (Hải quan, Quản lý thị trường) tại địa phương để kịp thời xử lý.

Đỗ Hùng (Tổng hợp)